تبلیغات
کادر بسته ، نمای باز - فیلم كوتاه چیست؟
کادر بسته ، نمای باز
و خدایی که در این نزدیکیست ...

فیلم كوتاه چیست؟
ارسال در تاریخ 10 دی 91 توسط مصطفی صفری

پاسخ سر راست و قطعى براى این پرسش وجود ندارد. طبیعتاً معیار زمان شاخص ترین وجه تمایز بین فیلم كوتاه و بلند است، اما به نظر مى رسد این ملاك مكانیكى تر از آن است كه بتواند وجوه ارگانیستى این تفاوت را بازشكافد. زمان در صورتى مى تواند به فیلم كوتاه هویت ببخشد كه محدودیت هاى ناشى از آن منجر به بروز خلاقیت و نوآورى هاى بیانى شود.

البته این نكته كه ممكن است داستانى چنان ظرفیت محدود داشته باشد كه صرفاً در قالب فیلم كوتاه امكان پرداخت به خود گیرد ، وجه دیگر این ماجراست، اما درحالت كلى فیلم كوتاه با نوعى رهیافت متفكرانه تر نسبت به فیلم بلند تشخص پیداكرده است. فیلم هاى [ داستانى ] بلند بیشتر در زمینه سرگرم سازى و تجارت ناشى ازآن كاربرد دارند كه البته مختصات زیبایى شناسانه مربوط به خود را نیز دارا هستند. اما فیلم كوتاه كمتر در این سطح حركت كرده است و بعد تجربى آن به ابعاد دیگر سینما مى چربد.

سینما با فیلم كوتاه آغاز شد و شكل گرفت. فیلم هایى از قبیل آب پاشى به باغبان، غذادادن به بچه، خروج كارگران از كارخانه، ورود قطار به ایستگاه و... هر یك واجد ماجرایى بسیار ساده و كم گره بودند. اما این به آن معنا نبود كه درآن زمان آدم هایى از قبیل لومیرها و گریفیث و دیگران تنها به دنبال وجوه اندیشمندانه سینما بودند و از همین رو به جاى ساخت فیلم بلند بالاى ۷۵ دقیقه، آثار نهایتاً ۱۵ دقیقه اى تولید مى كردند. 

آنچه مهمترین دلیل این روند به شمار مى رفت، ظرفیت اندك دستگاه هاى فیلمبردارى آن زمان (و نیز تعداد كم سالن هاى سینما، گنجایش محدودشان، سرعت بخشى به روند فیلمسازى و بالابردن بهره هاى تجارى ناشى از آن، تعداد اندك دستگاههاى فیلمبردارى و...) بود كه اجازه به كارگیرى حلقه هاى بیشتر فیلم برداری را نمى داد.

پیشرفت امكانات دراین زمینه ها، اسباب ظهور فیلم بلند را مهیا ساخت كه استقبال مردم نیز بدان سرعت بخشید و انگیزه فیلمسازان را براى تولید آثار بلند سینمایى را بیشتر كرد.

بدین ترتیب از میانه دهه دوم قرن بیستم ، سینما با فیلم هاى بلند شناسانده شد و این روند تا به امروز نیز ادامه دارد.

از همین رو كسانى كه در ظرف ۸۰-۷۰ سال گذشته فیلم كوتاه مى ساختند ، انگیزه هایى جدا از بلندسازان داشتند و دیگر محدودیت امكانات دلیل اصلى به حساب نمى آمد. این جاست كه باید از حوزه فیلم كوتاه به عنوان یك حوزه مستقل سینمایى یاد كرد. اما چرا این حوزه مستقل هم پاى حوزه مستقل دیگر یعنى فیلم بلند رشد و گسترش پیدانكرد؟ پاسخ در دو عامل كلى نهفته است. نخست نبود سرمایه لازم براى ساخت و دوم فراهم نبودن بستر مناسب براى جذب تماشاگر. این نكته اى نیست كه خاص ایران باشد.

به عبارت دیگر هرجا روى آسمان فیلم كوتاه همین رنگ است، گیریم یك جا ابرى تر است و جاى دیگر صاف تر.

مثلاً حدود ۱۵-۱۰ سال پیش عده اى از سازندگان فیلم كوتاه در اروپا جلسات و پژوهش هایى را درباره ماهیت و علت استقبال كم از فیلم كوتاه برگزار كردند كه در آن به نتایجى كاربردى از قبیل امكان نمایش توأمان تعدادى فیلم كوتاه با موضوع واحد در یك سانس یا چند سانس سینما ، تنوع بخشیدن به مضامین فیلم هاى كوتاه ، رساندن زمان فیلم هاى كوتاه به نیم ساعت و كمتر و ترغیب دولت یا انجمنهاى روشنفكرانه به حمایت از فیلم كوتاه رسیدند.

این نشان مى دهد معضل سرمایه و مخاطب در خصوص فیلم كوتاه ابعاد جهانى دارد و البته این بدان معنا نیست كه تلاش مسئولان هم در همه جا براى رفع این معضل یكسان است. در واقع آنچه به احیاى فیلم كوتاه كمك مى كند توجه به همین نكته است.

در سینماى ایران، پیش از انقلاب اسلامى، بنا بر مناسبات ناسالم سینمایى آن زمان توجه به فیلم كوتاه به عنوان حوزه اى روشنفكرانه تر بسیار اندك بود. اما در همین مجموعه كم حجم مى شد آثارى با كیفیت مناسب دید كه برخى از آنها هنوز جزو  فیلم هاى كوتاه ارزشمند و به یادماندنى و حتى تكرار نشدنى به حساب مى آیند.

رهایى و بارجن (ناصر تقوایى)، اون شب كه بارون اومد (كامران شیردل)، نان و كوچه (عباس كیارستمى)، مسجد جامع (منوچهر طیاب) و... از این دست هستند. در سال هاى پس از پیروزى انقلاب اسلامى، اگرچه بر میزان و حجم تعداد فیلم هاى كوتاه افزوده شد. این نیز شاید بیشتر بدان خاطر بود كه مسئولان تمایل داشتند نسل جدیدى را در سینما پرورش دهند كه رفته رفته جایگزین فیلمسازان نسل پیشین، شوند، اما در آغاز این حمایت، فیلم كوتاه را به مثابه مقدمه اى براى ورود به سینماى حرفه اى و ساخت فیلم بلند جا انداخت و در واقع نوعى سكوى پرش به حساب مى آمد و هویت مستقل خود را ازدست داد.

اما به تدریج با تقویت انجمن سینماى جوانان ایران و تأمین دفترهاى آن در شهرستان ها، فیلم كوتاه اهمیت بیشترى یافت و حتى فستیوال هاى آن از زیر سایه سنگین جشنواره فیلم فجر بیرون آمد و در قالب جشنواره ها و برنامه هاى مستقل استانى و كشورى شكل گرفت. از ۱۵-۱۰ سال پیش كه ویدئو گسترش پیداكرد، رفته رفته فیلمسازان فیلم هاى كوتاه كار خود را از فیلم هاى هشت و شانزده میلیمترى به سمت فیلم هاى ویدئویى تغییر مسیر دادند.

با قانونى شناخته شدن ویدئو ، جشنواره مربوط به این فعالیت ها هم به راه افتاد. حضور محمد آفریده در انجمن سینماى جوان كه پیش از آن با ساخت برنامه اى تلویزیونى به نام سینماى دیگ ر، گام بزرگى در گسترش فرهنگ سازى فیلم كوتاه برداشته بود، نقطه اى عطفى بخش براى این حوزه سینمایى به حساب مى آمد و در میانه دوم دهه ۷۰ تحول اساسى در ابعاد كمى و كیفى فیلم كوتاه رخ داد كه البته در بحث سینماى مستند نیز قابل بررسى است. 

در این زمان چهره هاى شاخص سینماى بلند نیز وارد عرصه فیلم كوتاه شدند و نام هایى از قبیل بهرام رادان ، رؤیا تیموریان ، فاطمه معتمدآریا ، پرویز پرستویى ، فریدون شهبازیان ، محمدعلى سجادى ، محمود كلارى ، عباس گنجوى و... در این ساحت به چشم مى خورد. گسترش پدیده دیجیتال از دهه ۸۰ به این سو ، روى آورى جوانان به فیلم هاى كوتاه را مضاعف كرد و سینماى مستقل حوزه فیلم كوتاه تا آن حد اعتبار پیدا كرد كه علاوه بر جشنواره هاى متعدد، سایت اینترنتى نیز به خود اختصاص داد.

واقعیت آن است كه فیلم كوتاه همواره احتیاج به حمایت دارد. در برخى كشورهاى اروپایى، تهیه كنندگان سینما ملزم هستند در ازاى هر فیلم موفق ، ۳ فیلم كوتاه تولید كنند یا بخرند. این یك نمونه از راهكارهاى حمایتى از این نوع سینما است. حمایت هاى دولتى یا انجمن هاى خصوصى مى تواند در زمینه هاى متنوعى از قبیل معرفى ، زمینه سازى براى نمایش عمومى ، برگزارى جشنواره ، برپایى جلسات نمایش ویژه همراه با تحلیل و بررسى و نقد ، استفاده از تلویزیون  (به عنوان یكى از بهترین امكانات یارى دهنده فیلم كوتاه) و بازاریابى براى تبادلات فراملى صورت پذیرد كه البته همه اینها در صورتى به شكل مطلوب تحقق پیدامى كند كه متولیان و سازندگان فیلم كوتاه نیز در مسیر هدفمندترى حركت كنند.

در حال حاضر اگر چه سیماى جمهورى اسلامى ایران از طریق برنامه هایى نظیر سینماى دیگر و یا مستند چهار (و پنج) به بحث فیلم كوتاه مى پردازد اما به نظر مى رسد این روند مى تواند دامنه دارتر نیز باشد و با تبلیغات مرتبط همراه باشد.

از سوى دیگر مدت زمان زیادى است كه سیاست نمایش ممتد فیلم هاى كوتاه در یك سالن سینمایى به فراموشى سپرده شده است و عمدتاً از طریق جلسه هاى هفتگى در برخى محافل پیگیرى مى شود.

كمتر تهیه كننده یا بازاریابى تمایل به سرمایه گذارى در این حوزه دارد كه این نیز حمایت دولت را طلب مى كند تا با بسترسازى لازم فرهنگش را گسترش دهد.

بارها عنوان شده است فیلم كوتاه همان مقامى را دارد كه داستان كوتاه در برابر رمان یا رباعى و هایكو در برابر قصیده و غزل. اگرچه این تشبیهات بیشتر حالت صورى دارد، اما در قالب كلى حاكى از اهمیت توجه به استقلال این حوزه از سینماست. فیلم كوتاه ، با فشرده سازى زمان ، ذهن مخاطب را به تفكر و تأمل دعوت مى كند و اگر متولیان فرهنگى «سینماى این دیار» طالب عرصه اى اندیشمند در این زمینه هستند ، یكى از مهمترین و ضرورى ترین اقدامات ، بهادادن به فیلم كوتاه است، نكته اى كه نه در قالب سخنرانى و بزرگداشت و شعار ، بلكه در عمل است كه نتیجه مى بخشد.




طبقه بندی: فیلم کوتـاه، 
دنبالک ها: منبع،
نظرات شما