تبلیغات
کادر بسته ، نمای باز - مستند شاعرانه
کادر بسته ، نمای باز
و خدایی که در این نزدیکیست ...

مستند شاعرانه
ارسال در تاریخ 21 آذر 91 توسط مصطفی صفری
مستند شاعرانه یکی از مهم­ترین انواع فیلم مستند است که حرف خود را با تکیه بر تصویر و موسیقی صرف بدون اتکا به کلام اعم از دیالوگ یا نریشن به مخاطب عرضه می­کند. چنان­که از نام این نوع مستند پیداست، شاعرانگی در این شیوه اصل محسوب می­شود و مستندساز می­بایست از آرایه­های ادبی که شعر را از متن منظوم جدا می­کنند بهره گرفته و از بیان مستقیم و به دور از عمق مضمون و وجوه مختلف معنا دوری گزیند. 



آرایه­هایی همچون تشبیه، استعاره، تضاد، تضمین، ایهام و غیره قادرند به تصاویر یک فیلم ارزشی فراتر از ظاهر دیداری آن­ها ببخشند و همچنین صداهای فیلم را از ظاهر شنیداری فراتر برده و آن­ها را برای دلالت بر معانی ضمنی و پنهان در ذهن سازنده آماده کنند.

عدم اتکا به کلام در مستند شاعرانه از آن روست که مستقیم­ترین روش ارتباطی استفاده از واژه و زبان گفتاری است حال آن­که مقوله­ هنر و بخصوص شعر، کم­ترین نسبت ممکن را با بیان مستقیم و یک­سویه دارد. مستندسازی که قصد ساخت فیلم مستند شاعرانه دارد می­بایست پدیدارهای بصری را به مثابه واژگان یک قطعه شعر ادبی بنگرد و موسیقی را هم به مثابه ردیف و قافیه و وزن درونی شعر. در آن صورت است که برآیند کار او از وجه خبری و اطلاع­رسانی فاصله­ گرفته و عمق معنایی و ارزش هنری همردیف با شعر و غزل پیدا می­کند.

رایج­ترین آرایه­ای که در ساخت مستند شاعرانه به کار فیلم­ساز می­آید آرایه­ استعاره است یعنی تشبیهی که مشبه و وجه شبه و ادات تشبیه آن حذف شده و فقط مشبهٌ به باقی مانده است. به عنوان نمونه اگر ما بگوییم «علی که همچون شیر شجاع است آمد» از آرایه تشبیه استفاده کرده­ایم اما اگر بگوییم «شیر آمد» آن وقت به استعاره روی آورده­ایم. 

در فیلم مستند شاعرانه مستندساز تصاویر مستند را به­گونه­ای انتخاب می­کند و کنار هم می­چیند که تداعی معنایی غیر از معنای خود داشته باشند. موسیقی هم به کمک این تدوین آگاهانه­ فیلم­ساز می­آید و بر شاعرانگی اثر می­افزاید. این تأثیرموسیقایی گاه به قدری زیاد است که باعث می­شود مستند شاعرانه شباهتی به نماهنگ پیدا کند و به همین دلیل مورد بی­مهری و کم­توجهی قرار بگیرد حال آن­که باید میان مستند شاعرانه و نماهنگ تفاوتی مشخص قائل بود. 

در نماهنگ، این تصاویر هستند که برای موسیقی ساخته یا انتخاب می­شوند در حالی­که در مستند شاعرانه استفاده از موسیقی مکمل تصویر است یعنی این موسیقی است که برای تصویر ساخته یا انتخاب می­شود نه بالعکس. در مستند شاعرانه ما می­خواهیم موسیقی درونی تصاویری را که می­بینیم بشنویم نه اینکه برای موسیقی از پیش آماده شده، تصویرسازی کنیم. از این رو جورچینی دقیق و درست موسیقی و تصویر در مستند شاعرانه اهمیت بیشتری نسبت به نماهنگ دارد و همین یکی از عوامل ارزش هنری بالاتر مستند شاعرانه در مقایسه با کلیپ و نماهنگ است.

 از نمونه­های خارجی مستند شاعرانه می­توان به دو فیلم کوتاه «شیشه» و «باغ وحش» ساخته­ برت هانسترا اشاره کرد. لازم به ذکر است به دلیل مهجوریت این سبک از مستندسازی در ایران نمونه­ شاخصی از این شیوه در میان نمونه­های داخلی وجود ندارد.



طبقه بندی: سینمای مستند، 
دنبالک ها: منبع،
نظرات شما