تبلیغات
کادر بسته ، نمای باز - نگاهی گذرا به تاریخ سینمای مستند ایران
کادر بسته ، نمای باز
و خدایی که در این نزدیکیست ...

نگاهی گذرا به تاریخ سینمای مستند ایران
ارسال در تاریخ 20 آذر 91 توسط مصطفی صفری

دهه‌ی 40 - هم‌زمان با بازگشت تعدادی از فارغ‌التحصیلان سینما از اروپا و پیوستن آن‌ها به بخش مستندسازی اداره‌ی هنرهای زیبا - را نیز می‌توان آغاز یك دوره‌ی پُربار برای مستندهای ایرانی به شمار آورد.

سینما در نخستین گام‌های خود در سده‌ی 19، هنوز خیال داستان‌سرایی نداشت؛ ورود قطار به ایستگاه و خروج كارگران از كارگاه، مستندی از وقایع ساده‌یی بود كه «برادران لومیر» تصویر كردند.

تاریخ این سینمای واقعیت‌نگار در ایران هم بازمی‌گردد به آشنایی «میرزا ابراهیم‌خان عكاسباشی» با سینماتوگرافی در پاریس. وی بعد از مراجعت به ایران و پیش از انقلاب مشروطه فیلم‌هایی از زندگی در دربار مظفرالدین‌شاه می‌گیرد كه به نوعی اسناد تصویری باارزشی از دربار آن دوره به حساب می‌آیند.

دهه‌ی 30، دهه‌ی علاقه‌مندی نسل جدیدی از فیلمسازان به سینمای مستند بود كه شاید بتوان از شاخص‌ترین آن‌ها در كنار «مصطفی فرزانه» و «فرخ غفاری»، «ابراهیم گلستان» را نام برد؛ آثار مستند گلستان در آن دوره، نخستین جایزه‌های بین‌المللی را نصیب سینمای ایران نمود.

دهه‌ی 40 - هم‌زمان با بازگشت تعدادی از فارغ‌التحصیلان سینما از اروپا و پیوستن آن‌ها به بخش مستندسازی اداره‌ی هنرهای زیبا - را نیز می‌توان آغاز یك دوره‌ی پُربار برای مستندهای ایرانی به شمار آورد.

در این دوره فیلم‌هایی با نگاه مستقل و فرم‌ها و قالب‌های خاص پا به عرصه‌ی وجود گذاشتند؛ «گود مقدس» (فرید داریوش)، «ریتم» (منوچهر طیّاب)، «قلعه»، «ندامتگاه» و «تهران پایتخت ایران» (كامران شیردل)، «آوایی كه عتیقه می‌شود» (خسرو سینایی) و ... بخشی از آثار این دوره‌ی طلایی‌اند.

این روند رو به رشد تا دهه‌ی 50 ادامه پیدا كرده و وقوع انقلاب اسلامی تحولی معنایی در آثار مستند پدید می‌آورد.

در دهه‌ی 60، آثار مستند جدی‌تری با مضامین اجتماعی و جنگی ساخته می‌شوند؛ از جمله آثار «فریدون جیرانی، ابراهیم مختاری، كیوان كیانی و محمد تهامی‌نژاد» درباره‌ی طرح بحران مسكن و هم‌چنین آثاری از «رخشان بنی‌اعتماد، خسرو سینایی، عباس كیارستمی، محسن مخملباف و ...».

سینمای مستند امروز ما پس از گذشت چند دهه هم‌چنان بار مشكلاتی را به دوش می‌كشد كه شاكله‌ی اصلی آن‌ها كمبود بودجه و عدم برنامه‌ریزی هستند.

دوره‌ی جدید هرچند به خاطر ورود فیلم‌های دیجیتال و ویدیویی و تدوین خانگی راه را برای بسیاری از فیلمسازان از جهت ساخت آثاری بدون سفارش‌دهنده هموار گردانید، اما هم‌چنان امید نمایش، كور سوی چراغی است كه گاهی حتی رو به خاموشی می‌رود.

در این میان، فیلمسازانی چشم به جشنواره‌های داخلی دوخته‌اند و محتوای آثارشان در این مسیر تغییرات فراوانی پیدا كرده است.

تلویزیون هم در این سال‌ها اگرچه گاه در مقام سفارش و تولید برآمده، ولی هرگز جوابگوی نیاز این گونه‌ی سینمایی با همه‌ی وسعت و قدمت آن نبوده است. در چنین احوالی برگزاری جشنواره‌یی به نام جشنواره‌ی «سینما حقیقت» با یك تعریف بین‌المللی می‌تواند شكل‌دهنده‌ی یك حركت خوب فرهنگی باشد، به شرط آن‌كه بتوان بر استمرار و مسیر رو به رشد آن نیز امید داشت.




طبقه بندی: تاریخ سیــنما، 
دنبالک ها: منبع،
نظرات شما